Hipoteka

Hipoteka jest rodzajem zabezpieczenia wierzytelności na nieruchomości. W celu zabezpieczenia oznaczonej wierzytelności można nieruchomość obciążyć prawem, na mocy którego wierzyciel będzie mógł dochodzić zaspokojenia bez względu na to, czyją stała się własnością i z pierwszeństwem przed wierzycielami osobistymi właściciela nieruchomości. Do ustanowienia hipoteki konieczny jest wpis do księgi wieczystej. Hipoteka nie powoduje bezpośredniego nabycia własności przedmiotu hipoteki, zaspokojenie następuje poprzez sądowe postępowanie egzekucyjne. Wierzyciel zaspokajany jest z uzyskanych kwot. Ustanowienie hipoteki powoduje pierwszeństwo w zaspokajaniu wierzytelności oraz skutkuje również w stosunku do nabywców – np. nabywców nieruchomości.
Do powstania hipoteki potrzebne jest:

• zawarcie umowy o ustanowieniu hipoteki lub wystąpienie innego zdarzenia prawnego, z którym związane jest ustanowienie hipoteki
• wpis hipoteki do księgi wieczystej

Hipotekę ustanowić może tylko właściciel, można nią zabezpieczyć:

• nieruchomość
• użytkowanie wieczyste
• własnościowe spółdzielcze prawo do lokalu mieszkalnego
• spółdzielcze prawo do lokalu użytkowego
• prawo do domu jednorodzinnego w spółdzielni mieszkaniowej
• wierzytelność zabezpieczoną hipoteką

Wierzytelność hipoteczna ma miejsce na przykład wówczas, gdy pożyczkodawca udziela pożyczki pożyczkobiorcy i uzyskuje zabezpieczenie hipoteczne. Następnie pożyczkodawca sam staje się dłużnikiem i jako zabezpieczenie ustanawia hipotekę na wierzytelności zabezpieczonej hipotecznie na nieruchomości pożyczkobiorcy. Hipoteka obciąża konkretną nieruchomość. Wyróżnia się następujące rodzaje hipotek:

• umowna
• ustawowa
przymusowa
• kaucyjna
• łączna
• na wierzytelności hipotecznej
.

Zastaw

Zastaw jest prawe wierzyciela, które gwarantuje, że jego roszczenie zostanie zaspokojone z przedmiotu zastawu. Zastaw może być ustanowiony dla zabezpieczenia wierzytelności pieniężnej lub niepieniężnej. Realizacja zastawu dotyczącego wierzytelności niepieniężnej jest możliwa dopiero po przekształceniu się jej w wierzytelność pieniężną. Zastaw może być także ustanowiony dla zabezpieczenia wierzytelności przyszłej lub warunkowej, na rzeczach ruchomych czy też prawach. Wyróżnia się zastaw umowny i ustawowy.

• Zastaw ustawowy powstaje na mocy prawa na podstawie szczególnych przepisów.
• Zastaw umowny powstaje na mocy umowy między właścicielem rzeczy a wierzycielem. Nie jest wymagane zachowanie określonej formy umowy. Sama umowa jednak nie wystarcza do powstania zastawu, niezbędne jest w takim przypadku wydanie rzeczy wierzycielowi albo osobie trzeciej, na którą strony się zgodziły. Jeżeli przedmiot już jest we władaniu wierzyciela, to do powstania zastawu wystarczy samo zawarcie umowy.

Do obowiązków zastawnika należą:

• czuwanie nad rzeczą oddaną w zastaw
• pobieranie pożytków, które przynosi rzecz obciążona i zaliczanie ich na poczet wierzytelności
• zwrot rzeczy zastawionej po wygaśnięciu zastawu

Uprawnienia zastawcy:

• prawo zarządzania rzeczą zastawioną
• żądanie odszkodowania w przypadku utraty lub uszkodzenia rzeczy przez zastawnika
• żądanie złożenia rzeczy do depozytu sądowego w przypadku narażenia rzeczy na utratę lub uszkodzenie.

Opracowano na podstawie: „Windykacja. Prawne aspekty windykacji. Tom II”, Anna Osman, Helion 2006

Zabezpieczenie wierzytelności

Zabezpieczenie wierzytelności w momencie powstania zobowiązania jest jednym z elementów zmniejszania ryzyka związanego z konsekwencjami braku terminowej zapłaty. Polskie prawo przewiduje dwa sposoby zabezpieczania wierzytelności:

• osobowe
• rzeczowe

Każdy dłużnik odpowiada za dług całym swoim majątkiem – jest to zabezpieczenie osobiste. Wierzycielowi w przypadku egzekucji komorniczej służy prawo wyboru pomiędzy przedmiotami majątkowymi stanowiącymi własność dłużnika. W przypadku, gdy w grę wchodzi kilku wierzycieli, majątek dłużnika może być niewystarczający do pokrycia wierzytelności. Każdy wierzyciel w takim przypadku uzyska tylko częściowe zaspokojenie należności według stosunku wartości wierzytelności. Dlatego też wierzyciel może skorzystać z dodatkowych zabezpieczeń osobistych, takich jak poręczenie cywilne oraz poręczenie wekslowe lub z zabezpieczeń rzeczowych. Ustanowienie dodatkowych zabezpieczeń osobistych polega na rozszerzeniu kręgu osób odpowiedzialnych osobiście za dług. Poręczyciel cywilny oraz wekslowy odpowiadają solidarnie z dłużnikiem całym swoim majątkiem za jego zobowiązania. Ten rodzaj zabezpieczenia nie daje całkowitej pewności spłaty długu. Dlatego coraz częściej stosowane są zabezpieczenia rzeczowe. Wierzytelność zabezpieczona rzeczowo ma pierwszeństwo zaspokojenia w razie zbiegu w toku egzekucji z wierzytelnościami osobistymi. Do zabezpieczeń rzeczowych zalicza się:

• zastaw
• hipotekę
• mowę przewłaszczenia na zabezpieczenie.